شهرستان بافق

مورخین گذشته های بسیار دور سرزمینی که در آن بافق بنا شده است را به وجود دریایی کم عمق و بسته متصل کرده اند و وجود آثاری که در برخی از کوههای اطراف بافق مشاهده می شود این حس را بیشتر به یقین تبدیل میکند که از جمله دریا بارهایی که در کوههای باجگان و… دیده می شود از دریا بودن بافق در دوران دور حکایت میکند و جهانگردان و سیاحانی نظیر سون هدین، ستوان استوار، ادوارد استارک، مارکوپولو، کلنل سی ام مک کرگر و لسترنج که به ایران سفر کرده اند نیز در شرح مشاهدات خود از کویر بافق و یا دریا بودن این مناطق در دوران گذشته سخنی به میان آورده اند به هر حال باید گفت که بافق از شهرهای پیشین و تاریخی استان یزد است که به دلیل جایگاه طبیعی و جغرافیایی ارتباطی و استراتژیک خود در طول تاریخ بارها مورد هجوم یاغیان و کشور گشایان قرار گرفته است.
بعضی بافق را از بناهای دوره اسلامی میدانند، چرا که بافق به حروف ابجد ۱۸۳ میباشد و به همین دلیل تاریخ تأسیس این شهر را با سال ۱۸۳ هجری قمری ذکر میکنند. بعضی از مورخین نیز بافق را یکی از شهرهای قبل از اسلام می دانند که در روزگار ساسانیان معمور و آباد شد است و از جایگاه ویژه ای برخوردار گردیده است.
در نیمه دوم‌ سده ۶ق‌/۱۲م‌ در دوره حکومت‌ ملک‌ ارسلان‌ سلجوقى‌ بر کرمان‌، ولایت‌ بافق‌ به‌ همراه‌ بهاباد و داور و کوبنان‌ به‌ اتابک‌ یزد سپرده‌ شد. این‌ شهر در دوره تیموری‌ محل‌ زد و خورد برخى‌ از امرا و شاهزادگان‌ بوده‌، و در دوره صفوی‌ از مهارت‌ و شجاعت‌ تفنگچیان‌ بافق‌ و بهاباد یاد شده‌ است‌. بافق‌ در این‌ دوره‌ قصبه‌ای‌ بیش‌ نبوده‌، و مستوفى‌ بافقى‌ مورخ‌ سده ۱۱ق‌ از آن‌ با عنوان‌ «قصبه طیبه‌« و «دارالشجاعه‌« یاد کرده‌ است‌.
منطقه بافق در زمان خلیفه سوم (عثمان) توسط مسلمانان فتح شد و در نیمه دوم سده سوم هـ.ق یعقوب لیث بر این منطقه دست یافت و در دوره دیلمیان فخرالدوله دیلمی نیز برای مدتی بر این ناحیه حکومت می‌کرد.
از ۵۳۶ تا ۷۱۸ هـ.ق اتابکان یزد بر این ناحیه حکمرانی می‌کردند و نماینده‌ای به بافق می فرستادند در روزگار آل مظفر، حاکمان دوره تیموری و صفویان بافق رونق خاصی گرفت در حمله افغان ها به ایران به مردم منطقه یزد بخصوص بافق خسارات وارد شد و این شهر در قلمرو محمود و اشرف افغان بود در دوره نادر شاه افشار و جانشینانش نیز بافق در دست حکام بود و عاقبت محمد تقی خان بافقی و بازماندگانش نیز بر این ناحیه حکمرانی داشتند. این نکته نیز لازم به ذکر است که بافق از دوره صفویه به دلیل مردمان و صاحب منصبان شجاع و دلیر به دارالشجاعه مشهور شد و این لقب در چند مورد ازکتب مورخین از جمله جامع المفیدی ذکر شده است بافق به قصبه طیبه نیز مشهر بوده است.
بافق‌ در گذشته‌ از توابع‌ کرمان‌ به‌ شمار مى‌رفت‌، اما از حدود سال‌ ۱۱۸۸ق‌ به‌ ولایت‌ یزد پیوست‌. در تقسیمات‌ کشوری‌ ۱۳۳۲ش‌ بافق‌ یکى‌ از بخشهای‌ شهرستان‌ یزد در استان‌ اصفهان‌ بود؛ اما پس‌ از تشکیل‌ استان‌ یزد و اهمیت‌ یافتن‌ منطقه‌ به‌ واسطه کشف‌ و استخراج‌ معادن‌ که‌ موجب‌ افزایش‌ جمعیت‌ آن‌ نیز گردید، به‌ صورت‌ شهرستان‌ درآمد